Kimvuka ya bantu ya bubu yai kele na kuwakana ya ngolo ti kura. Kubakangolo ya kura, bantu kesadilaka mitindu ya kuswaswana ya ngolo, mu mbandu, bima yina kekatukaka na ntoto, ngolo ya masa, ngolo ya mupepe, ngolo ya ntangu, ngolo ya bima ya kimunganga, mpi ngolo ya nikleyere, mpi bo kekumisaka ngolo yai kura sambu na kusadila yo. Na kati ya bima yai, bo ke bingaka bima yina lenda balula mbala mosi ngolo yina ke basikaka na bima ya kimunganga na ngolo ya kura, bo ke bingaka yo ba sources de puissance chimique (yina bantu ke bingaka mingi-mingi babateri).
Kuyela ya bima yina ke basisaka ngolo ya kimunganga lenda yantika na mvu-nkama ya 18. Na mvu 1786, Garvani, muntu mosi ya Italie yina kelongukaka mambu ya luzingu, kumonaka mbala ya ntete mutindu misisa ya makulu ya dikototo kekangamaka ntangu bo vandaka kusala eksperiansi ya kuzenga misisa ya dikototo mpi yandi pesaka yo zina ya bioélectricité. Na nima, na mvu 1800, muntu yankaka ya siansi ya Italie, Volta, na kutadila bansosa ya Garvani, kubasisaka ngindu mosi ya mpa: yandi vandaka kukwikila nde kunikana ya makulu ya nzioku kekatukaka na kura yina kebasikaka ntangu bibende ya kuswaswana kekutanaka. Na kutadila ngindu yai, Volta tulaka bima ya zinc ti ya kwivre na zulu ya zulu mpi kabulaka yo ti mpusu ya mbisi yina bo tulaka na masa ya mungwa, mpidina yandi salaka kisina ya ntete ya kieleka ya ngolo ya kimunganga na ntoto ya mvimba, disongidila, kimvuka ya Voltaïque yina me zabanaka mingi, mutindu kifwanisu 1-3 ke monisa yo. Na mvu 1836, Daniel, muntu mosi ya Grande-Bretagne yina salaka bima ya mpa, tomisaka mutindu bo salaka Volta mpi salaka batire ya Daniell yina vandaka kusadisa mingi. Banda ntangu yina, teknolozi ya ba batterie me kota na nsungi ya kuyela ya nswalu, ti ba batterie mingi ya mpa bonso ba batterie ya plomb-acide, ba batterie ya zinc-manganèse, mpi ba batterie ya cadmium-nickel ke basika mosi na nima ya nkaka. Banda na luyantiku ya mvu-nkama ya 20, ti kuyela ya teknolozi, bo me salaka bima ya mutindu na mutindu ya mpa ya bo ke sadilaka sambu na kusala ba batterie, mu mbandu, ba batterie ya zinc-arza, ba batterie ya kibende-nikel, ba batterie ya nickel-hydride ya kibende, ba batterie ya kibende ya litium, ba batterie ya litium-ion fuel. Bima yai ya mpa ke sadilamaka ntangu yai mingi na mambu ya kuswaswana ya luzingu ya bantu ya bilumbu na beto.
Bubu yai, mitindu mingi ya babateri kele na zandu, mpi mitindu ya kukabula yo kele ya kuswaswana. Na kutadila mutindu ya electrolyte yina bo ke sadilaka, bo lenda kabula yo na bitini mingi: yina ke sadilaka ba solution aqueuse acide bonso electrolyte, bo ke bingaka yo ba batterie ya acide; yina kesadilaka masa ya alcaline, bo kebingaka yo babateri ya alcaline; yina kesadilaka ba solution ya masa ya neutre, bo kebingaka yo ba batterie ya neutre; mpi babateri yina kesadilaka ba solution ya électrolyte organique, bo kebingaka yo babateri ya solution ya électrolyte organique. Vana ntandu, vena ye bateria za nsongo za ngolo- zavangilwa muna nsongo mia ngolo; mpi babateri yina kesadilaka mungwa ya kuyoka bonso ba électrolytes, bo kebingaka yo babateri ya electrolyte ya mungwa ya kuyoka.
Mbala mingi, bo ke kabulaka babateri na kutadila mutindu yo ke salaka mpi mutindu yo ke bumbaka ngolo, mpi yo ke vandaka na bitini iya ya nene:
Ba batterie ya ntete
(1) Ba batterie ya ntete-ntete, yina bo ke bingaka mpi ba cellule galvanique, ke tadila mutindu ya batterie yina lenda vutuka ve mutindu yo vandaka ntete na nima ya kubasisa yo na nzila ya kutula yo diaka charge. Disongele vo e bateria zazi nkumbu mosi kaka zilenda sadilwa. Kikuma ya ke sala nde ba batterie ya ntete-ntete kuvanda ve -ya kufuluka kele nde ba reaction chimique na bo ya kati kele na kimuntu ya kuvutuka ve, to ata kana yo lenda vutuka na theorie, kulungisa reaction ya kuvutuka na nsi ya ba conditions pratiques kele mpasi mingi. Ba batterie ya zinc-ya manganèse mpe ba batterie ya dioxyde de manganèse ya litium kele ba mbandu zole ya ba batterie ya ntete yina ke monanaka mingi.
Ba batterie ya zole
(2) Ba batterie ya zole, yina bo ke bingaka mpi ba batterie ya kubumba bima, kele ba batterie yina lenda vutula bima na yo ya ke salaka na kati na kisika yina yo vandaka na ntwala ya kukatuka na charge na nzila ya kutula diaka charge na nima ya kukatuka na charge, ebuna yo ke sadisaka na kusadila yo na mutindu mosi ya ke vutukilaka. Bo ke sadilaka mingi babateri yai na luzingu ya konso kilumbu mpi na bisalu ya ba izine. Ba batterie ya zole ya ke monisa kele ba batterie ya plomb-acide, ba batterie ya nickel-hydrure ya bibende, mpi ba batterie ya litium-ion.
Ba batterie ya kubumba bima
(3) Ba batterie ya kubumba bima, yina bo ke bingaka mpi babateri ya ke salaka, ke monanaka na mutindu bima yina ke salaka na kati ya ba électrolyte mpi na ba électrode ke bikalaka ya kukabwana ntangu bo ke bumbaka yo, to kana electrolyte ke vandaka ve ti kisalu. Bo ke yantikaka kusala kaka kana yo kele mfunu, na nima ya kupesa yo ngolo na kutula yo na nsadisa ya electrolyte to na mitindu ya nkaka. Sambu bima yina ke salaka na ba électrode ya mbote mpi ya mbi ke basikaka ve na mbala mosi ntangu bo ke bumbaka yo, babateri yai kele mbote sambu na kutanina yo na ntangu ya nda-. Ba bateri ya zinc-ya arza mpe ba bateri ya chlorure ya cuivre ya magnésium-kele mitindu zole ya ba bateri ya kubumba bima.
Ba cellule ya carburant
(4) Ba cellule ya carburant, yina bo ke bingaka mpi ba batterie ya ke landa, ke vandaka ti bima yina ke salaka ve yina ke salaka bonso ba plateforme sambu na kusala ba reaction électrochimique. Bima yina ke salaka yina ke lombamaka sambu na ba électrode ya mbote mpi ya mbi ke bumbanaka na nganda mpi yo ke landaka kupesa batterie ntangu yo ke salaka, yo yina yo ke pesaka ngolo ntangu yonso. Ba cellule ya carburant ke vandaka mingi-mingi ti ba cellule ya carburant ya membrane ya kusoba ba proton mpi ba cellule ya carburant ya alcaline.
Kana beto fwanisa yo ti mitindu ya nkaka ya ngolo, bima yina ke basisaka ngolo ya bima ya kimunganga me zabanaka sambu yo ke balulaka ngolo mbote, yo ke vandaka pete na kusadila, yo ke vandaka ti lutaninu ya mingi, yo ke salaka nde bima kukuma fioti mpi yo ke bebisaka ve mupepe. Bikalulu yai ke salaka nde babateri kuvanda mfunu mingi na luzingu ya konso kilumbu mpi na bisalu ya ba izine. Kutunga ba bateri ya kubumba ngolo kele ya kukabwana ve na kuyela ya kimvuka ya bantu nyonso mpe na kutunga ya tekinolozi; na ntangu mosi, kuyela ya teknolozi ya ba batterie ke sadisaka mpi na kusosa mambu mingi mpi na kuyela na mambu ya ke tadila kusala bima mpi mambu ya siansi.
Yo yina, kisalu ya kusala babateri yina ke bumbaka ngolo kele kaka ti bivuvu ya nene ya kuyela sambu na ntangu ya nda yina ke kwisa.